Bài 4: Ai không làm thì đứng sang một bên

Còn rất nhiều việc phải làm để Kế hoạch Đầu tư công trung hạn 2021-2025 có thể được triển khai hiệu quả. Ở đó, không có chỗ cho những người đùn đẩy, né tránh trách nhiệm, chỉ thích “xin – cho”, bo bo giữ tư duy nhiệm kỳ và lo lắng cho lợi ích nhóm.

Trăm dâu đổ đầu… thể chế

Tháng 11/2020, con đường Trường Chinh, cũng như một đoạn tuyến Vành đai 2 trên cao (đoạn Ngã Tư Vọng – Ngã Tư Sở), vốn được mệnh danh là “đường cong mềm mại” ở Hà Nội, đã được đưa vào khai thác, sau 7 năm ì ạch triển khai.

Cùng thời điểm đó, với nỗ lực vượt bậc của Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương, một loạt dự án đầu tư quy mô lớn cũng đã chuyển đổi hình thức đầu tư từ PPP sang đầu tư công, bắt đầu khởi công hoặc sẵn sàng mọi thủ tục để sớm có thể khởi công xây dựng. Đó là các dự án xây dựng đường cao tốc Cam Lộ – La Sơn đi qua địa bàn hai tỉnh Quảng Trị và Thừa Thiên Huế, đường cao tốc Mỹ Thuận – Cần Thơ, sân bay Long Thành giai đoạn I…

Đây là một vài trong rất nhiều dự án thuộc diện chậm được triển khai trong thời gian qua. Và cũng như nhiều dự án đầu tư công khác, một trong những nguyên nhân được nhắc đến là do vướng mắc về thể chế. Điều này được nói nhiều đến mức, bà Vũ Thị Lưu Mai, đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội đã phải thốt lên: “Có một câu chuyện gây rất nhiều tranh cãi. Đó là khi đánh giá về hạn chế, thì thể chế, pháp luật bao giờ cũng là nguyên nhân đầu tiên”.

Theo Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng, đúng là có câu chuyện vướng mắc về thể chế, ở giai đoạn đầu của Kế hoạch Đầu tư công trung hạn 2016-2020, như việc cho phép các dự án giải ngân 2 năm; công tác giao kế hoạch chậm, chưa phù hợp với yêu cầu tiến độ các dự án; cơ chế điều chỉnh kế hoạch đầu tư công thiếu linh hoạt…

“Nhưng hiện nay, về cơ bản, hệ thống luật pháp liên quan đến Luật Đầu tư công đã hoàn thiện. Còn một vài vấn đề thì sẽ tiếp tục được rà soát để sửa đổi, nhưng về cơ bản là đã rất tốt”, Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng nói và cho biết, thực tế, những vướng mắc về thể chế, chính sách không chỉ liên quan đến Luật Đầu tư công, mà còn là Luật Đất đai, Luật Xây dựng…

Cũng theo Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng, vấn đề không hẳn nằm ở thể chế, mà còn do yếu tố chủ quan, bởi tại sao, cùng một thể chế, chính sách, mà nơi giải ngân rất tốt, nơi lại không. Đây là thực tế được nhắc đến lâu nay, nhất là năm ngoái, khi giải ngân vốn đầu tư công trở thành vấn đề “nóng bỏng” của nền kinh tế.

Câu chuyện cũng đang lặp lại trong năm nay, khi 6 tháng đầu năm, trong khi có 9 bộ và 32 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt trên mức trung bình cả nước (29%), thậm chí có những tỉnh giải ngân rất cao, như Hải Phòng (76,2%), Thái Bình (64,4%), Quảng Ninh (59,6%), thì lại có 3 bộ, ngành giải ngân dưới 1% và 9 bộ, ngành chưa giải ngân được kế hoạch vốn.

“Đổ” cho thể chế là dễ nhất, nhưng thực tế không phải, vấn đề nằm ở chính các bộ, ngành, địa phương. “Đã nói phân cấp mạnh rõ ràng rồi, luật cũng rất rõ rồi, nhưng rất nhiều địa phương vẫn né tránh, đùn đẩy và liên tục hỏi lại Trung ương để hướng dẫn lại những vấn đề đã rõ, mất rất nhiều thời gian và không cần thiết”, Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng nói.

Theo Bộ trưởng, giờ đã phân cấp, nên từ khâu lập dự án, lựa chọn dự án, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh, triển khai, bố trí vốn chi tiết hàng năm cho dự án nào, bao nhiêu tiền đều do địa phương và bộ, ngành làm hết, Trung ương bây giờ không làm. Do đó, nếu có dàn trải, thì là do địa phương chọn dự án không đúng, bố trí vốn chậm, giao vốn chậm.

“Chúng ta chưa bám sát các quy hoạch, yêu cầu thực tiễn, nhu cầu phát triển và khả năng cân đối vốn. Một số thì còn bệnh thành tích, tư duy nhiệm kỳ, lợi ích nhóm, chạy theo phong trào, chạy theo yêu cầu của nhà đầu tư để đề xuất dự án, dẫn đến không bố trí được vốn, rồi làm chậm, dàn trải, lãng phí, thất thoát. Nhiều dự án chưa cần thiết cũng đề xuất, nhiều dự án quy mô quá lớn so với yêu cầu, đáng lẽ làm nhỏ, thì lại xin làm to, không kiểm soát được các định mức đơn giá, nên tổng mức đầu tư đội lên rất lớn, không có khả năng cân đối, rất lãng phí, dẫn đến kéo dài, ảnh hưởng đến dự án”, Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng thẳng thắn.

Thực tế, kinh nghiệm ở các địa phương giải ngân vốn đầu tư công tốt cho thấy, vai trò của người đứng đầu là rất quan trọng. “Để thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công, chúng tôi luôn sát sao từng dự án, thành lập các tổ công tác để thường xuyên theo dõi tình hình, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho từng dự án”, ông Nguyễn Đức Trung, Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An cho biết.

Trong khi đó, tỉnh Quảng Ninh đã từng quyết liệt mở chiến dịch “30 ngày đêm” trong năm ngoái để giải phóng mặt bằng cho cao tốc Hạ Long – Móng Cái, nhằm sớm triển khai dự án quan trọng này.

Ai không làm thì đứng sang một bên

Một chuyện chưa từng có đã xảy ra trong “lịch sử” đầu tư công, bởi lâu nay, trong con mắt của nhiều người, vốn đầu tư công chẳng khác nào “chùm khế ngọt”, càng xin được nhiều càng tốt. Vậy mà tháng 8, tháng 9 năm ngoái, khá nhiều bộ, ngành, địa phương đã lần lượt xin “trả lại vốn”.

Con số cuối cùng được tổng kết là trên 15.000 tỷ đồng vốn được trả lại, trong khi phần “xin thêm” chỉ gần 590 tỷ đồng kế hoạch đầu tư vốn nước ngoài nguồn ngân sách trung ương. Khoản chênh lệch được tính toán là hơn 14.598 tỷ đồng, một con số không nhỏ.

Một nguyên nhân rất đơn giản lý giải việc trả lại vốn bất thường này là các đơn vị đó không kịp giải ngân hết trong năm 2020. Vào thời điểm đó, Chính phủ hối thúc đẩy nhanh tiến độ giải ngân và rất gắt trong việc quy trách nhiệm của người đứng đầu. Nhiều cam kết được đưa ra trong khi thực tế, khả năng hoàn thành kế hoạch giải ngân là không thể. Trả lại vốn chính là cách để không ít địa phương “lách luật”. Trả lại vốn thì tỷ lệ giải ngân trên phần vốn được phân giao theo kế hoạch sẽ tăng lên, cam kết với Chính phủ sẽ hoàn thành.

Nhưng chuyện này không thể xảy ra trong giai đoạn 2021-2025 vì theo Luật Đầu tư công, từ  2021, nếu không hoàn thành kế hoạch giải ngân, thì năm sau, sẽ bị cấn trừ vốn. “Điều này buộc các địa phương phải tính toán kỹ khi lên kế hoạch đầu tư công hàng năm. Làm sao đúng với năng lực giải ngân của mình, nếu không, năm sau sẽ bị mất vốn”, Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Trần Quốc Phương cho biết.

Theo mục tiêu được đặt ra tại Kế hoạch Đầu tư công trung hạn 2021-2025, đã chính thức được Quốc hội thông qua vào ngày 28/7, với 474/476 đại biểu tán thành, 1 đại biểu không tán thành và 1 đại biểu không biểu quyết, thì phấn đấu tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công bình quân giai đoạn 2021-2025 đạt trên 90% kế hoạch Quốc hội giao; số dự án hoàn thành trong giai đoạn đạt trên 80% tổng số dự án được bố trí vốn. Đây là mục tiêu khá “khó nhằn”, cao hơn cả giai đoạn 2016-2020, đòi hỏi sự nỗ lực rất lớn từ các bộ, ngành, địa phương.

Năm ngoái, khi thị sát việc giải phóng mặt bằng Dự án Sân bay Long Thành (Đồng Nai), Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc, khi đó là Thủ tướng Chính phủ, đã nói rất rõ ràng rằng: “Ai không làm thì đứng ra một bên để người khác làm”.

Đó là một dự án rất quan trọng. Nhưng các dự án đầu tư công khác cũng quan trọng không kém. Để triển khai Kế hoạch Đầu tư công trung hạn 2021-2025 hiệu quả, tiến độ giải ngân đúng kế hoạch, thì không có chỗ cho những người đùn đẩy, né tránh trách nhiệm; cũng không có chỗ cho “xin – cho”, cho tư duy nhiệm kỳ và lợi ích nhóm. Tất cả phải vô cùng quyết liệt, từ khâu chuẩn bị dự án, làm thủ tục đầu tư, xử lý vấn đề về đất đai, mặt bằng, rồi thi công và thanh toán…

Nhiệm vụ nặng nề

Kế hoạch Đầu tư công trung hạn 2021-2025 đã chính thức được thông qua, nhưng còn cả một khối công việc nặng nề phía trước phải hoàn thành. Đầu tiên, là còn có tới 777/2.236 dự án khởi công mới (chiếm 34,7%) sử dụng vốn ngân sách nhà nước giai đoạn này chưa được phê duyệt chủ trương đầu tư, đang trong thời gian hoàn thiện thủ tục đầu tư.

15.000 tỷ đồng là số vốn mà các bộ ngành, địa phương xin “trả lại” trong năm 2020 vì không giải ngân được hết.

777 Dự án khởi công mới (chiếm 34,7%) sử dụng vốn ngân sách Trung ương trong giai đoạn 2021-2025 chưa được phê duyệt chủ trương đầu tư, đang trong thời gian hoàn thiện thủ tục đầu tư.

“Cần sớm hoàn thiện thủ tục đầu tư đối với các dự án này”, đại biểu Quốc hội tỉnh Đắk Nông Dương Khắc Mai nói.

Thực tế, kế hoạch đầu tư công năm 2021 có những điểm khác biệt, đó là được triển khai khi Kế hoạch Đầu tư công trung hạn 2021-2025 chưa được thông qua. Chính vì thế, có nhiều dự án dự kiến khởi công trong năm nay chưa có tên trong Kế hoạch Đầu tư công trung hạn, nên chưa thể giao kế hoạch đầu tư công năm 2021 để thực hiện các dự án này. Giờ đây, nhiệm vụ cần sớm hoàn thành là chuẩn bị dự án và phân bổ vốn, để các dự án này sớm được triển khai.

Nhưng đó là nhiệm vụ trước mắt. Nhiệm vụ xuyên suốt và lâu dài, cũng là một “bài toán khó”, nhưng khó mấy cũng phải làm, theo Chủ tịch Ủy ban Tài chính – Ngân sách của Quốc hội Nguyễn Phú Cường là, Quốc hội yêu cầu giai đoạn 2021-2025, đầu tư phải có trọng tâm, trọng điểm, đồng bộ, hiện đại, sớm đưa công trình vào sử dụng….

“Phải tập trung đầu tư cho các chương trình mục tiêu quốc gia, các dự án quan trọng quốc gia, dự án trọng điểm, có sức lan tỏa cao, có ý nghĩa thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, tạo đột phá thu hút vốn đầu tư theo phương thức đối tác công – tư. Làm sao khắc phục được tình trạng đầu tư phân tán, dàn trải, kéo dài, giảm tối đa số lượng dự án khởi công mới”, ông Cường nói.

Một yêu cầu khác, đầu tư công phải bám sát và phục vụ việc thực hiện tốt các mục tiêu, định hướng phát triển tại Chiến lược Phát triển kinh tế – xã hội 10 năm 2021-2030; Kế hoạch Phát triển kinh tế – xã hội 5 năm giai đoạn 2021-2025 của quốc gia, ngành, lĩnh vực, địa phương, quy hoạch quốc gia, vùng, ngành, tỉnh được cấp có thẩm quyền phê duyệt; lấy đầu tư công dẫn dắt, kích hoạt, huy động các nguồn lực đầu tư ngoài nhà nước…

Đã đến lúc, vốn đầu tư công không còn và không thể là “chùm khế ngọt”, mà phải được sử dụng tiết kiệm và hiệu quả. “Vốn đầu tư công cần phải được hiểu là tiền thuế của nhân dân và kể cả là vốn đi vay, thì người trả cũng sẽ là nhân dân, đó không phải là sở hữu của bất kỳ cơ quan, tổ chức, cá nhân nào”, bà Vũ Thị Lưu Mai nói.

5 bài học kinh nghiệm

1. Đầu tư phải có trọng tâm, trọng điểm, không phân tán, dàn trải, manh mún.

2. Nghiêm túc thực hiện các quy định pháp luật về đầu tư công.

3. Nâng cao năng lực thực hiện gắn với trách nhiệm của người đứng đầu.

4. Phát huy hiệu quả của cơ chế phân cấp, không trông chờ, ỷ lại.

5. Đẩy mạnh tái cơ cấu, phát huy vai trò dẫn dắt, lan tỏa, “vốn mồi” của đầu tư công.

(Còn tiếp)

Nguồn dẫn: Hà Nguyễn/ Báo đẩu tư

Link bài gốc: https://baodautu.vn/thuoc-dac-tri-cho-giai-ngan-von-dau-tu-cong—bai-4-ai-khong-lam-thi-dung-sang-mot-ben-d148457.html

Bài 3: Chắt chiu từng đồng vốn của dân

Quốc hội đã thông qua Kế hoạch Đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021-2025. Nhưng đó mới chỉ là bước khởi đầu. Có tiền, có dự án rồi, phải chuẩn bị đầu tư và thực hiện các thủ tục đầu tư thật nhanh chóng và chuẩn xác. Nếu không, không giải ngân được thì vừa lãng phí, vừa kém hiệu quả.

13 đời bộ trưởng chưa làm xong một con đường

“Có những con đường 400-500 tỷ đồng mà 13 đời bộ trưởng vẫn chưa xong”. Đó là câu chuyện mà Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã chia sẻ trong phiên thảo luận mới đây tại Quốc hội.

Ông kể, năm 2011, khi còn làm Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh, ông đã chỉ đạo HĐND tỉnh rà soát các dự án đầu tư công. Kết quả, có tới 3.650 dự án, nhưng tổng mức đầu tư chỉ có 3.000 tỷ đồng. Tức là mỗi dự án được đầu tư chưa đến 1 tỷ đồng, rất manh mún và chia cắt, nhưng quan trọng nhất là kéo dài, gây lãng phí nguồn lực.

Trong khi đó, bà Vũ Thị Lưu Mai, Ủy ban Tài chính – Ngân sách của Quốc hội lại nhắc đến dự án tái định cư khu vực thủy điện ở một số nơi, với vốn đầu tư 6.200 tỷ đồng. Nhưng đã 3 nhiệm kỳ, nhiều người dân nhường đất để xây dựng thủy điện mà đến nay vẫn chưa có nhà ổn định và rất khó khăn.

Đó là thực trạng đầu tư công một thời. Manh mún, thiếu vốn, nên không thể sớm hoàn thành đã đành, có nhiều dự án, tiền có sẵn, mà còn không tiêu được, vẫn cứ chậm tiến độ, gây lãng phí.

Thế nên, suốt bao năm qua, chậm giải ngân vốn đầu tư công đã trở thành căn bệnh “kinh niên” của nền kinh tế. Giai đoạn 2016-2020, tỷ lệ giải ngân bình quân hàng năm đạt khoảng 83,4% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, trong đó, riêng năm 2020, tỷ lệ giải ngân đạt cao nhất, trên 97,46%, nhưng thực tế, vẫn còn 3.646 trong tổng số 11.000 dự án đầu tư trong giai đoạn này chưa hoàn thành. Vẫn còn tình trạng chậm tiến độ, kém hiệu quả.

Đáng chú ý, trong số này, có không ít dự án quy mô lớn và có vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế – xã hội của địa phương và của cả nước. Báo cáo Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng cho biết, một số dự án được giao kế hoạch đầu tư vốn ngân sách nhà nước từ năm 2017-2018, nhưng đến nay vẫn chưa giải ngân hết số vốn được giao, tạo áp lực rất lớn đến cân đối ngân sách nhà nước giai đoạn 2021-2025.

Đã có 12 dự án được “điểm mặt, chỉ tên” thuộc diện này, với tổng vốn chưa giải ngân hết là hơn 4.100 tỷ đồng. Trong đó, đáng chú ý có Dự án Thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư Cảng hàng không quốc tế Long Thành của tỉnh Đồng Nai. Giờ đã giữa năm 2021, nhưng dự án quan trọng quốc gia này vẫn còn hơn 1.000 tỷ đồng kế hoạch đầu tư vốn ngân sách trung ương năm 2018 còn lại chưa giải ngân.

Ngoài ra, còn một loạt dự án khác, như Hồ chứa nước Ka Pét (tỉnh Bình Thuận), Hồ chứa nước sông Than (tỉnh Ninh Thuận), hay Bệnh viện Nhi đồng TP.HCM, Dự án Hệ thống đường từ cầu Nhật Lệ 2 đến đường Hồ Chí Minh nhánh Đông (tỉnh Quảng Bình)…

“Mặc dù vốn bố trí cho ngành giao thông chiếm tỷ trọng cao nhất (42,9%) trong tổng vốn đầu tư nguồn ngân sách trung ương giai đoạn 2016-2020, nhưng việc phát triển kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại vẫn chưa đạt yêu cầu. Các dự án, công trình giao thông khởi công mới sử dụng vốn ngân sách nhà nước trong giai đoạn 2016-2020 rất ít so với yêu cầu, quy hoạch phát triển. Nhiều dự án đường cao tốc, đường bộ quan trọng còn chậm tiến độ, như Bến Lức – Long Thành, Trung Lương – Mỹ Thuận…”, Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng cho biết.

Việc các dự án này chậm tiến độ đã khiến giấc mơ bao đời nay của những người dân Tây Nam bộ và Đông Nam bộ về những nhịp cầu, những con đường “nối nhịp bờ vui” vẫn còn dang dở. Cầu Cát Lái, những cây cầu ngàn tỷ Phước Khánh và Bình Khánh trong tuyến cao tốc Bến Lức – Long Thành và ngay cả cao tốc Bến Lức – Long Thành kết nối các tỉnh miền Đông và miền Tây Nam bộ vẫn tiếp tục trễ hẹn, chẳng biết bao giờ mới xong…

Vì đâu nên nỗi?

Một chuyên gia trong lĩnh vực này khi nói chuyện với phóng viên Báo Đầu tư đã thẳng thắn rằng, do khâu chuẩn bị dự án, do thủ tục đầu tư còn quá nhiều vấn đề.

Vị này cho biết, lâu nay, khâu chuẩn bị đầu tư ít được quan tâm. Điều này xuất phát từ một thực tế là, để “chớp thời cơ” xin được vốn, nên các quyết định đầu tư thường vội vàng. Công tác chuẩn bị dự án sơ sài, nên khi có tiền phải chuẩn bị dự án lại từ đầu, mất rất nhiều thời gian. Giai đoạn 2016-2020 thì vướng câu chuyện “con gà – quả trứng”, là tiền có trước hay dự án có trước. Muốn có tiền thì phải có dự án, nhưng muốn có dự án thì phải có tiền để chuẩn bị đầu tư, được phê duyệt chủ trương đầu tư. Cái vòng luẩn quẩn đó khiến nảy sinh các quyết định đầu tư vội vàng, chuẩn bị dự án chưa đến đầu đến đũa.

Sau khi chuẩn bị dự án, là cả một giai đoạn “trường kỳ kháng chiến” với các thủ tục đầu tư. Theo tính toán của vị chuyên gia nói trên, một dự án thông thường mất 2 năm, thậm chí 3 năm cho công tác này.

“Chưa kể, còn nhiều vấn đề liên quan đến quy hoạch, giải phóng mặt bằng, thiết kế, thi công, tư vấn… Thậm chí, các dự án sử dụng vốn ODA, dự án PPP còn lâu hơn. Có dự án từ lúc chuẩn bị đầu tư đến khi có khoản giải ngân đầu tiên mất khoảng 4 năm, tức là gần hết một kỳ trung hạn”, vị này nói và dẫn chứng câu chuyện Dự án Thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư Cảng hàng không quốc tế Long Thành, được phê duyệt từ năm 2017, nhưng đến nay vẫn chưa thể hoàn thành.

Theo báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, dự án trọng điểm trên đến nay vẫn không giải ngân hết kế hoạch được giao là do quy mô giải phóng mặt bằng lớn, liên quan đến 5.541 hộ gia đình, khiến công tác kiểm kê, quy chủ, xác định giá đất cụ thể, lập phương án bồi thường phức tạp, mất nhiều thời gian.

Trong khi đó, Dự án Bệnh viện Nhi đồng TP.HCM lại vướng vì quá trình thẩm định thiết kế kỹ thuật và dự toán kéo dài. Còn Dự án Bệnh viện Ung bướu TP.HCM cơ sở 2 giải ngân chậm do công tác lập hồ sơ thiết kế còn nhiều sai sót…

“Hai nhiệm kỳ tham gia Quốc hội, tôi thấy, lúc nào Chính phủ cũng đốc thúc. Mà càng đốc thúc, tiến độ giải ngân càng chậm, trong khi lúc nào cũng kêu thiếu tiền. Có lẽ, do cách lập kế hoạch đầu tư, cách thức thực hiện, giám sát, chế tài có vấn đề”, ông Nguyễn Mạnh Tiến, Phó chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội nói.

Cũng theo chia sẻ của ông Tiến, các đại biểu đi giám sát về rất buồn. “Công trình thì dở dang, không đưa vào sử dụng được, rất lãng phí, trong khi tiền để trong két. Tôi nghĩ, cả Quốc hội, Chính phủ, từng đơn vị cần ngồi lại để trả lời câu hỏi trăn trở của đại biểu, người dân. Chứ để thế này rất lãng phí”, ông Tiến nói.

Báo cáo Quốc hội, Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng cũng thừa nhận chuyện chất lượng xây dựng kế hoạch và chuẩn bị dự án còn nhiều bất cập, có nơi còn mang tính hình thức, chủ quan, chưa gắn với thực tiễn và quy định pháp luật, phải điều chỉnh nhiều lần, thời gian thực hiện kéo dài, phân bổ vốn còn dàn trải, cào bằng… Còn tình trạng phê duyệt dự án chưa bảo đảm đầy đủ các quy định hiện hành, nhất là quy định về nguồn vốn và khả năng cân đối vốn, phê duyệt dự án mang tính hình thức để ghi vốn. Khi dự án được quyết định và bố trí vốn mới thực sự tiến hành hoàn tất việc chuẩn bị đầu tư.

“Giải phóng mặt bằng cũng gặp nhiều khó khăn, mất thời gian, đã làm chậm tiến độ của hầu hết dự án. Nhiều dự án phải điều chỉnh tăng tổng mức đầu tư do chi phí giải phóng mặt bằng tăng lên, gây khó khăn cho việc cân đối vốn và việc hoàn thành dự án đúng tiến độ”, Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng nói và nhắc đến 3 nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, liên quan đến nhận thức, chính sách pháp luật và công tác triển khai.

Về nhận thức là chuyện “tư duy nhiệm kỳ”, lợi ích nhóm, cơ chế xin – cho.

Về chính sách pháp luật là chuyện vẫn còn một số quy định của pháp luật về đầu tư công chưa thật sự hợp lý, nhất là trong giai đoạn đầu.

Còn về công tác triển khai là chuyện phân bổ vốn đầu tư còn bình quân, thiếu trọng tâm trọng điểm; chuyện người đứng đầu chưa làm tròn trách nhiệm, còn tình trạng đùn đẩy, né tránh; chuyện giải phóng mặt bằng, tổ chức triển khai còn nhiều bất cập, nên nhiều dự án chậm tiến độ, chậm giải ngân, chậm quyết toán…

Chắt chiu từng đồng vốn

“Phải chuẩn bị dự án thật tốt, rút ngắn được thủ tục đầu tư, thì tiến độ mới nhanh, đầu tư sẽ hiệu quả hơn”, vị chuyên gia trên nói.

Đại biểu Quốc hội tỉnh Hậu Giang Lê Tiến Châu thì thẳng thắn: “Phải mạnh dạn cắt bỏ những quy định cản trở giải ngân”.

Thực tế, chuyện giải ngân vốn đầu tư công chậm trễ luôn khiến Chính phủ đau đầu, nhất là trong giai đoạn hiện nay, do ảnh hưởng của Covid-19, tăng trưởng kinh tế đang chậm lại, giải ngân đầu tư công được coi là “cứu cánh” cho nền kinh tế.

Rất nhiều lần, người đứng đầu Chính phủ, các chuyên gia kinh tế rất sốt ruột trước tình trạng “có tiền mà không tiêu được”. Năm ngoái, với sự quyết liệt của cả hệ thống chính trị, giải ngân vốn đầu tư công đã đạt đỉnh, góp phần quan trọng giúp kinh tế Việt Nam đạt tốc độ tăng trưởng 2,91%.

Nhưng 6 tháng đầu năm nay, tình trạng chậm giải ngân vốn đầu tư công lại tái diễn. Sau 6 tháng, giải ngân vốn đầu tư từ nguồn ngân sách nhà nước mới được gần 134.000 tỷ đồng, đạt 29% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, thấp hơn con số 34% của cùng kỳ năm ngoái. Đặc biệt, giải ngân vốn nước ngoài đạt rất thấp, mới chỉ 7,37%.

Vốn ngân sách có mà không tiêu được đã lãng phí, vốn vay ODA giải ngân thấp càng lãng phí hơn, bởi kể từ khi Việt Nam trở thành quốc gia có thu nhập trung bình, vốn vay ODA đã trở nên đắt đỏ hơn. Không sớm triển khai dự án, đưa vào hoạt động không chỉ khiến chúng ta lãng phí nguồn lực quý báu, mà còn làm mất cơ hội phát triển chỉ vì kẹt xe, nghẽn đường, tắc vốn.

Chính vì vậy, hơn lúc nào hết, phải sử dụng hiệu quả từng đồng vốn này, phải chắt chiu từng đồng vốn của dân để đầu tư cho phát triển, bắt đầu từ việc chuẩn bị tốt dự án và đẩy nhanh thủ tục đầu tư, thúc đẩy giải ngân nhanh dự án.

Phương án kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021-2025 bố trí theo thứ tự ưu tiên theo quy định của pháp luật, trong đó thu hồi dứt điểm số vốn ứng trước kế hoạch đã được tổng hợp, báo cáo trong giai đoạn trước; hoàn thành các dự án chuyển tiếp, giảm số dự án khởi công mới so với giai đoạn trước, tiếp tục khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, bảo đảm tổng số dự án thực hiện trong giai đoạn 2021-2025 dưới 5.000 dự án.

Mức vốn ngân sách bố trí bình quân đầu người vùng đồng bằng sông Hồng và Đông Nam bộ chiếm tỷ trọng cao nhất; thấp nhất là vùng miền núi phía Bắc.

(Còn tiếp)

Nguồn dẫn: Hà Nguyễn/ Báo đầu tư

Link bài gốc: https://baodautu.vn/thuoc-dac-tri-cho-giai-ngan-von-dau-tu-cong—bai-3-chat-chiu-tung-dong-von-cua-dan-d148307.html