Động lực phục hồi nằm ở dòng vốn nào?

Với một nền kinh tế có độ mở cao như Việt Nam, thì sự sụt giảm của đầu tư nước ngoài thường được xem như một chỉ dấu về sự sụt giảm triển vọng tăng trưởng, do đó sẽ lập tức kéo theo sự sụt giảm của đầu tư trong nước.

Ngược lại, khi đầu tư nước ngoài tăng, mặc dù kinh tế trong nước gặp khó khăn, thì niềm tin của giới đầu tư trong nước sẽ vẫn vững vàng và nhanh chóng phục hồi.

Thực tế giai đoạn 2011-2015 thể hiện rõ điều này. Khi đó, kinh tế vĩ mô bất ổn khá nghiêm trọng, lạm phát tăng cao từ tháng 3/2010 đến tháng 4/2011, với đỉnh điểm lạm phát 23,02% vào tháng 8/2011; nợ xấu hệ thống ngân hàng tăng mạnh, có thời điểm lên tới hơn 18%; dự trữ ngoại hối xuống thấp (dưới 10 tỷ USD vào năm 2011); lãi suất tăng vọt; hàng loạt doanh nghiệp nhà nước rơi vào tình trạng mất thanh khoản… Tuy nhiên, tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn này vẫn nằm trong nhóm cao của ASEAN và từ năm 2015 đến 2020 đều nằm trong nhóm dẫn đầu.

“Dòng vốn đầu tư nước ngoài, cả đầu tư trực tiếp (FDI) và gián tiếp (FII) đều tăng trưởng vững trong giai đoạn này, nên đã neo giữ kỳ vọng tăng trưởng của Việt Nam trong trung hạn, kích thích các nhu cầu tiêu dùng và đầu tư nội địa”, chuyên gia Ban Kinh tế Trung ương phân tích.

Cũng phải thấy rõ vai trò của đầu tư nước ngoài trong tổng cầu của nền kinh tế, khi khu vực FDI đang nắm phần tỷ trọng lớn, mang tính duy trì động lực tăng trưởng trong kim ngạch xuất nhập khẩu của nền kinh tế. Nhất là khi nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam thì khai thác thị trường trong nước là không đủ để đáp ứng nhu cầu phát triển nhanh.

Đây cũng là một phần lý do khiến các chuyên gia của Ban Kinh tế Trung ương cho rằng, để phục hồi tăng trưởng, quan trọng nhất là phục hồi nhu cầu của dòng vốn đầu tư nước ngoài ngay, thông qua tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các nhà đầu tư ra – vào Việt Nam.

Tất nhiên, gói kích thích kinh tế cần tập trung vào phục hồi đầu tư nhà nước, đầu tư tư nhân và đầu tư nước ngoài.

Tuy nhiên, đầu tư tư nhân trong nước đang giảm mạnh, thể hiện rõ ở tốc độ suy giảm tăng trưởng tín dụng từ tháng 6/2021 trở lại đây. Đầu tư tư nhân cũng giảm 1,4% trong quý III/2021. Đầu tư nhà nước đáng ra phải đóng vai trò dẫn dắt, kích thích dòng vốn đầu tư khác, nhưng lại  bị thu hẹp. Quý III/2021, vốn đầu tư từ ngân sách giảm 26,3%, vốn đầu tư từ trái phiếu Chính phủ giảm tới 64,3%…

Trong khi đó, ngay sau khi Việt Nam thúc đẩy tốc độ tiêm chủng, mở lại các hoạt động sản xuất, kinh doanh theo chiến lược thích ứng linh hoạt, an toàn với dịch bệnh, dòng vốn FDI trở lại ngay. Số liệu 11 tháng của năm 2021 đã ghi nhận mức tăng trở lại cả về vốn đầu tư đăng ký mới, vốn đăng ký điều chỉnh của các dự án hiện hữu, với 26,46 tỷ USD, tăng 0,1% so với cùng kỳ năm trước.

Ông Phong cho rằng, những chỉ dấu này cho thấy niềm tin của giới đầu tư nước ngoài vào môi trường đầu tư Việt Nam đã được củng cố.

Kích cầu vào đâu?

Cho dù còn nhiều ý kiến khác nhau về Chương trình Phục hồi và Phát triển kinh tế, song mục tiêu chính của Chương trình là đảm bảo cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng trở lại bình thường được thống nhất. Vì vậy, các gói hỗ trợ đang được kỳ vọng sẽ tập trung hỗ trợ chi phí đảm bảo sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng an toàn. Tuy nhiên, đang có lo ngại, kích cầu tiêu dùng ở nền kinh tế mở như Việt Nam rất dễ bị chảy ra nước ngoài thông qua hàng nhập khẩu.

Về vấn đề này, các chuyên gia của Ban Kinh tế Trung ương cho rằng, gói kích cầu từ ngân sách nên vào khoảng 3% GDP, tập trung vào hỗ trợ thúc đẩy xuất khẩu, như giảm chi phí logistics, hỗ trợ chi phí phòng dịch cho doanh nghiệp, đảm bảo doanh nghiệp xuất khẩu hoạt động 100% công suất, tăng cường năng lực thông quan, xây dựng nhà ở công nhân…

Cùng với đó, các gói hỗ trợ cần khắc phục những yếu kém của nền kinh tế như gỡ đầu tư công, hỗ trợ năng lực cho doanh nghiệp tư nhân. Khoản hỗ trợ tiền mặt cho người dân trong nước nhân dịp Tết cũng là một động lực kích sản xuất nội địa, nhưng không sử dụng hàng nhập khẩu.

Về bản chất, những thay đổi này chính là tạo môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi, điểm chốt trong thu hút dòng vốn FDI đang có những dịch chuyển trên toàn cầu.

Trong kế hoạch đưa TP.HCM trở lại đầu tàu tăng trưởng cũng đề ra 2 giai đoạn. Trong đó, khôi phục đứt gãy trong năm 2022, giải quyết điểm nghẽn và kích thích tăng trưởng trong giai đoạn 2023-2025, cơ hội để kích hoạt mạnh dòng vốn FDI rất lớn. Đó là kế hoạch hình thành trung tâm tài chính, dịch vụ chất lượng cao, thu hút đầu tư khoa học – công nghệ…

Đặc biệt, ông Võ Văn Hoan cho biết, sẽ tái cấu trúc khu công nghiệp, khu chế xuất, khuyến khích doanh nghiệp triển khai áp dụng công nghệ mới, đẩy mạnh nhóm giải pháp liên quan tới khai thác hiệu quả quỹ đất, tạo nguồn lực cho Thành phố…

Chia sẻ quan điểm trên, khi tư vấn cho Việt Nam về các chính sách phục hồi kinh tế, kinh tế trưởng Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, ông Jacques Morisset cho rằng, đây là thời điểm để thay đổi các chính sách thu hút FDI của Việt Nam.

“Việt Nam không nên thu hút FDI bằng các mức thuế ưu đãi, mà cần có chính sách hỗ trợ, thúc đẩy các doanh nghiệp FDI tạo ra giá trị tại Việt Nam, như chuyển giao công nghệ, kết nối với khu vực tư nhân… Đó là điều mà nền kinh tế Việt Nam cần khi phục hồi”, ông Jacques Morisset đề xuất tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2021.

Nguồn dẫn: Khánh An/ Báo Đầu tư

Link bài gốc: https://baodautu.vn/chuong-trinh-phuc-hoi-va-phat-trien-kinh-te-kich-hoat-dau-tu-de-neo-giu-ky-vong-d157052.html

Chính phủ dự kiến phần vốn nhà nước bổ sung cho Dự án sẽ cân đối từ “Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế – xã hội”, tuy nhiên, hiện nay, nội dung này vẫn đang trong quá trình nghiên cứu, trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Đó là lưu ý của Ủy  ban Kinh tế khi thẩm tra Dự án xây dựng công trình đường bộ cao tốc Bắc – Nam phía Đông giai đoạn 2021 – 2025, được Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến sáng 10/12.

Đây là công trình quan trọng quốc gia, do Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Vũ Hồng Thanh cho biết, Thường trực Ủy ban Kinh tế nhất trí với sự cần thiết đầu tư Dự án nhằm cụ thể hóa Kết luận số 11-KL/TW ngày 13/7/2021 của Hội nghị Trung ương 3 khóa XIII, Nghị quyết số 16/2021/QH15 của Quốc hội, trong đó xác định “Đến năm 2025, cơ bản hoàn thành tuyến đường bộ cao tốc Bắc – Nam phía Đông”.

Quy mô chưa phù hợp

Về các vấn đề cụ thể, liên quan đến quy mô đầu tư, Chính phủ đề xuất phương án giải phóng mặt bằng Dự án theo quy mô 4 – 6 làn xe hoàn chỉnh (đối với quy mô 4 làn xe mặt đường là 24,75 m, sẽ bao gồm 4 làn xe và 02 làn dừng xe khẩn cấp và đối với quy mô 6 làn xe mặt đường là 32,25 m, sẽ bao gồm 6 làn xe và 2 làn dừng xe khẩn cấp).

Tuy nhiên, giai đoạn phân kỳ đầu tư theo quy mô 4 làn xe với mặt đường 1 7m (không có 2 làn dừng xe khẩn cấp), tốc độ thiết kế 80 – 120 km/h cho tất cả các đoạn của Dự án.

Cơ quan thẩm tra cho rằng, việc đầu tư theo quy mô này chưa phù hợp theo tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN 5729 : 2012) về đường ôtô cao tốc, với yêu cầu tốc độ thiết kế 80 – 120 km/h của 4 làn xe thì yêu cầu mặt đường phải là 24,75m (bao gồm 4 làn xe và 2 làn dừng xe khẩn cấp).

Hơn nữa, việc đầu tư theo quy mô mặt đường 17m đến nay vẫn chưa được đánh giá, tổng kết. Thực tế, hiện nay đa số các tuyến đường cao tốc hiện hữu đều có 02 làn dừng xe khẩn cấp và đạt tốc độ khai thác từ 100 km/h trở lên.

Thường trực Ủy ban Kinh tế cho rằng, mặc dù việc đầu tư theo quy mô mặt đường 17 m sẽ đáp ứng tổng mức đầu tư Dự án nhưng với quy mô này sẽ làm giảm hiệu quả khai thác tuyến đường khi tốc độ khai thác chỉ đạt khoảng 80 km/h. Với hiện trạng về phương tiện, kinh nghiệm quản lý, ý thức tham gia giao thông hiện nay, việc đầu tư theo quy mô này sẽ gây nguy cơ cao mất an toàn giao thông, giảm hiệu quả khai thác, tốn kém hơn khi mở rộng ở giai đoạn sau.

Do vậy, cơ quan thẩm tra đề nghị trong giai đoạn này cần cân nhắc đầu tư Dự án theo quy mô 4 làn xe 24,75 m, đây cũng là khuyến nghị của các chuyên gia trong lĩnh vực giao thông đường bộ.

Cần đề xuất giải pháp huy động nguồn vốn ngoài nhà nước

Với hình thức đầu tư, Chính phủ đề nghị đầu tư công toàn bộ, có ý kiến tại cơ quan thẩm tra cho rằng Quốc hội đã ban hành Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) với kỳ vọng tạo đột phá trong thu hút nguồn lực đầu tư từ khu vực tư nhân nên cần tiếp tục quán triệt chủ trương lấy đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư nhân, tiếp tục đẩy mạnh huy động đầu tư tư nhân.

Vì vậy, Chính phủ cần xem xét, rà soát các khó khăn, vướng mắc của Dự án để có cơ chế phù hợp, tiếp tục thực hiện thành công chủ trương này. Theo đó, cân nhắc xây dựng cơ chế sử dụng nguồn vốn đầu tư công để hình thành quỹ đầu tư phát triển hạ tầng giao thông với lãi suất ưu đãi để nhà đầu tư tư nhân tiếp cận tham gia đầu tư Dự án.

Thường trực Ủy ban Kinh tế cho rằng, thị trường vốn còn hạn chế, các doanh nghiệp chưa thông qua thị trường vốn để huy động vốn cho các dự án đầu tư hạ tầng mà chủ yếu là huy động vốn tín dụng từ các ngân hàng thương mại, cùng với những bất cập nêu trên vẫn chưa được khắc phục thì khả năng các ngân hàng thương mại cho các nhà đầu tư vay vốn để thực hiện Dự án theo phương thức PPP là rất thấp. Do đó, việc Chính phủ đề xuất đầu tư theo hình thức đầu tư công để bảo đảm tiến độ cho Dự án là có cơ sở.

Tuy nhiên, Thường trực Ủy ban Kinh tế lưu ý, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 29/2021/QH15 về Kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2021-2025, trong đó đã phân bổ vốn cho rất nhiều các dự án giao thông đường bộ sẽ được đầu tư theo phương thức PPP, trong đó có Dự án. Đề nghị Chính phủ cần nghiên cứu, đề xuất các giải pháp hữu hiệu để huy động nguồn vốn ngoài nhà nước cho các dự án giao thông PPP đã được Quốc hội phân bổ vốn theo kế hoạch. Đồng thời, cần khẩn trương rà soát, xử lý dứt điểm những tồn tại, hạn chế của các dự án giao thông BOT thời gian qua.

Về nguồn vốn và giải ngân vốn, Chủ nhiệm Vũ Hồng Thanh nêu rõ, Chính phủ dự kiến phần vốn nhà nước bổ sung cho Dự án sẽ cân đối từ “Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế – xã hội”, tuy nhiên hiện nay nội dung này vẫn đang trong quá trình nghiên cứu, trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Ông Thanh đề nghị Chính phủ cần tính toán kỹ, đề xuất danh mục chi tiết những dự án nào đáp ứng các tiêu chí, nguyên tắc nêu trên và bảo đảm điều hòa nguồn vốn đầu tư công trong Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021-2025 và nguồn đầu tư công phát triển kết cấu hạ tầng trong Chương trình, xây dựng phương án phân bổ vốn hợp lý. Ưu tiên các dự án đang triển khai giải ngân tốt, có khả năng đẩy nhanh tiến độ để hoàn thành, vừa phát huy hiệu quả của chính sách kích thích kinh tế trong giai đoạn 2022-2023, vừa bảo đảm nguồn vốn để triển khai các dự án thành phần trong Dự án xây dựng công trình đường bộ cao tốc Bắc-Nam phía Đông giai đoạn 2021-2025 và làm rõ phương án bố trí vốn hằng năm và khả năng giải ngân vốn đầu tư để bảo đảm tiến độ cho Dự án.

Cơ quan thẩm tra còn lưu ý, về tiến độ hoàn thành Dự án, theo kế hoạch Dự án cần khoảng 3 năm để khởi công và khoảng 3 năm để thi công , khả năng đến năm 2027 mới hoàn thành. Do đó, đề nghị Chính phủ xem xét điều chỉnh lại tiến độ hoàn thành của Dự án là năm 2025.

Nguồn dẫn: Nguyễn Lê/ Báo Đầu tư

Link bài gốc: https://baodautu.vn/tinh-toan-ky-von-dau-tu-cho-cao-toc-bac—nam-giai-doan-2-d157243.html